आजादी का अमृत महोत्सव: 1857 की क्रांति की याद दिलाता कानपुर के बिठूर का ऐतिहासिक कुआं

नाना साहेब, तात्या टोपे, अजीमुल्ला खान आणि राणी लक्ष्मीबाई यांच्या पराक्रमाच्या आठवणी असलेल्या बिठूर, कानपूरच्या भूमीला 1857 च्या क्रांतीशी संबंधित अनेक वारसा आहेत. नानाराव पेशवे स्मृती उद्यानाच्या आत असलेली ऐतिहासिक विहीर या वारशांपैकी एक आहे.

बिथूर येथे राहणारे मानस मंच शाखेचे अध्यक्ष सुभेदार पांडे यांच्या म्हणण्यानुसार, नाना साहेब पेशव्यांच्या राजवाड्याच्या परिसरात एकूण आठ अधोमुखी विहिरी फुटल्या होत्या. ज्यामध्ये 7 विहिरी उद्ध्वस्त झाल्या आहेत. इतिहासाच्या आठवणी असलेली ही विहीर आजही नानाराव पेशवे पॅलेसजवळील नानाराव पेशवे स्मारक उद्यानात काशी मुक्त मंचजवळ आहे.

ही विहीर तुटलेली आहे. पाटल विहिरी खूप खोल आहेत. या विहिरीत एक मोठा गोलाकार लोखंडी जाळी आहे जो पाण्याचे स्रोत कधीही आटू देत नाही. त्यामुळे ही विहीर नेहमी पाण्याने भरलेली असते. राणी लक्ष्मीबाईचा घोडा नारंग या विहिरीचे पाणी प्यायचे असे म्हणतात. याच विहिरीभोवती राणी लक्ष्मीबाई यांनी तात्या टोपे यांच्याकडून घोडेस्वारी आणि तलवारबाजी शिकली.

थकल्यावर राणी लक्ष्मीबाई आणि तात्या टोपे आपल्या सैन्यासह या विहिरीजवळील सावलीच्या झाडांजवळ बसून ब्रिटिश सैन्याविरुद्ध डावपेच आखत असत. 1857 च्या क्रांतीच्या वेळी जेव्हा इंग्रजांनी पेशवे राजवाड्यावर हल्ला केला तेव्हा इंग्रज सैन्याच्या हाती येण्याऐवजी लहान मुलांसह महिलांनी या विहिरीत उडी मारून आपला जीव दिला होता.

असंही म्हटलं जातं की पेशवेमहालाच्या दिशेने कोणी इंग्रज सैनिक चुकून आला तर नाना साहेब पेशव्यांच्या सैन्याने त्याला ठार मारून या विहिरीत टाकलं होतं. आता या विहिरीला चारही बाजूंनी लोखंडी रेलिंग बसवून संरक्षित करण्यात आले आहे.

विस्तार

नाना साहेब, तात्या टोपे, अजीमुल्ला खान आणि राणी लक्ष्मीबाई यांच्या पराक्रमाच्या आठवणी असलेल्या बिठूर, कानपूरच्या भूमीला 1857 च्या क्रांतीशी संबंधित अनेक वारसा आहेत. नानाराव पेशवे स्मृती उद्यानाच्या आत असलेली ऐतिहासिक विहीर या वारशांपैकी एक आहे.

बिथूर येथे राहणारे मानस मंच शाखेचे अध्यक्ष सुभेदार पांडे यांच्या म्हणण्यानुसार, नाना साहेब पेशव्यांच्या राजवाड्याच्या परिसराच्या आजूबाजूला एकूण आठ कुंड्या फुटल्या होत्या. ज्यामध्ये 7 विहिरी उद्ध्वस्त झाल्या आहेत. इतिहासाच्या आठवणी असलेली ही विहीर आजही नानाराव पेशवे पॅलेसजवळील नानाराव पेशवे स्मृती उद्यानात काशी मुक्त मंचजवळ आहे.

ही विहीर तुटलेली आहे. पाटल विहिरी खूप खोल आहेत. या विहिरीत एक मोठा गोलाकार लोखंडी जाळी आहे जो पाण्याचे स्रोत कधीही आटू देत नाही. त्यामुळे ही विहीर नेहमी पाण्याने भरलेली असते. राणी लक्ष्मीबाईचा घोडा नारंग या विहिरीचे पाणी प्यायचे असे म्हणतात. याच विहिरीभोवती राणी लक्ष्मीबाई यांनी तात्या टोपे यांच्याकडून घोडेस्वारी आणि तलवारबाजी शिकली.

थकल्यावर राणी लक्ष्मीबाई आणि तात्या टोपे आपल्या सैन्यासह या विहिरीजवळील सावलीच्या झाडांजवळ बसून ब्रिटिश सैन्याविरुद्ध डावपेच आखत असत. 1857 च्या क्रांतीच्या वेळी जेव्हा इंग्रजांनी पेशवे राजवाड्यावर हल्ला केला तेव्हा इंग्रज सैन्याच्या हाती येण्याऐवजी लहान मुलांसह महिलांनी या विहिरीत उडी मारून आपला जीव दिला होता.

असंही म्हटलं जातं की पेशवेमहालाच्या दिशेने कोणी इंग्रज सैनिक चुकून आला तर नाना साहेब पेशव्यांच्या सैन्याने त्याला ठार मारून या विहिरीत टाकलं होतं. आता या विहिरीला चारही बाजूंनी लोखंडी रेलिंग बसवून संरक्षित करण्यात आले आहे.